Kto odpowiada za uszkodzony lub zgubiony sprzęt BHP?

Uszkodzony hełm, zgubione okulary ochronne, zniszczone rękawice albo niezwrócone obuwie robocze mogą prowadzić do sporu między pracownikiem a pracodawcą. Nie w każdej sytuacji pracownik musi jednak pokryć koszt nowego wyposażenia.

Odpowiedzialność zależy przede wszystkim od tego, w jakich okolicznościach doszło do uszkodzenia lub utraty sprzętu, czy pracownik ponosi winę oraz czy wyposażenie zostało mu prawidłowo powierzone.

Do kogo należy sprzęt BHP?

Środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze zapewnione pracownikowi pozostają własnością pracodawcy. Pracownik otrzymuje je do użytkowania podczas wykonywania obowiązków służbowych.

Dotyczy to między innymi:

• hełmów i kasków ochronnych,
• okularów oraz gogli ochronnych,
• rękawic roboczych i ochronnych,
• ochronników słuchu,
• masek i półmasek ochronnych,
• odzieży roboczej i ochronnej,
• obuwia roboczego i bezpiecznego,
• sprzętu chroniącego przed upadkiem z wysokości.

Pracownik powinien korzystać z wydanego wyposażenia zgodnie z jego przeznaczeniem, instrukcją producenta oraz zasadami obowiązującymi w zakładzie pracy.

Kto odpowiada za normalne zużycie sprzętu?

Środki ochrony indywidualnej zużywają się podczas pracy. Przetarcie rękawic, zużycie podeszwy obuwia czy zarysowanie okularów nie musi oznaczać, że pracownik korzystał z nich niewłaściwie.

Za normalne zużycie można uznać między innymi sytuację, w której:

• rękawice przetarły się podczas wykonywania pracy,
• podeszwa obuwia zużyła się w wyniku regularnego użytkowania,
• odzież utraciła swoje właściwości po wielokrotnym praniu,
• okulary zostały zarysowane podczas pracy w zapylonym środowisku,
• elementy regulacyjne hełmu zużyły się podczas eksploatacji,
• sprzęt osiągnął termin przydatności określony przez producenta.

Naturalne zużycie sprzętu BHP nie jest szkodą zawinioną przez pracownika. Koszt wymiany wyposażenia, które zużyło się podczas prawidłowego wykonywania pracy, ponosi pracodawca.

Uszkodzenie sprzętu podczas wykonywania pracy

Sprzęt ochronny może zostać uszkodzony w sytuacji, przed którą miał zabezpieczyć pracownika. Przykładem jest hełm, który przyjął uderzenie spadającego przedmiotu, okulary uszkodzone przez odprysk albo odzież przecięta podczas kontaktu z ostrym elementem.

Jeżeli do uszkodzenia doszło podczas prawidłowego wykonywania obowiązków i bez winy pracownika, nie powinien on ponosić kosztu wymiany.

Warto pamiętać, że po silnym uderzeniu niektóre uszkodzenia mogą być niewidoczne. Dotyczy to między innymi hełmów ochronnych. Nawet jeśli skorupa nie pękła, jej właściwości ochronne mogły ulec pogorszeniu.

Sprzęt, który brał udział w zdarzeniu lub utracił swoje właściwości ochronne, należy niezwłocznie wycofać z użytkowania.

Kiedy pracownik może odpowiadać za zniszczony sprzęt?

Pracownik może ponosić odpowiedzialność materialną, jeżeli szkoda powstała wskutek jego zawinionego działania albo zaniedbania.

Może to dotyczyć między innymi:

• celowego zniszczenia wyposażenia,
• używania sprzętu niezgodnie z przeznaczeniem,
• ignorowania instrukcji użytkowania i konserwacji,
• samodzielnego modyfikowania elementów ochronnych,
• pozostawienia sprzętu bez zabezpieczenia,
• wykorzystywania wyposażenia do celów prywatnych,
• niezwrócenia sprzętu po ustaniu zatrudnienia.

Samo stwierdzenie, że dany przedmiot został zniszczony, nie oznacza jeszcze, że pracownik automatycznie musi za niego zapłacić. Należy ustalić przyczynę uszkodzenia oraz okoliczności zdarzenia.

Kto odpowiada za zgubiony sprzęt BHP?

W przypadku zgubienia wyposażenia również należy sprawdzić, czy pracownik miał możliwość jego właściwego zabezpieczenia i czy do utraty doszło z jego winy.

Inaczej należy ocenić pozostawienie okularów w ogólnodostępnym miejscu, a inaczej kradzież z zamkniętej szafki pracowniczej. Znaczenie mogą mieć także warunki organizacyjne zapewnione przez pracodawcę.

Pracownik może odpowiadać za zgubienie sprzętu, jeżeli nie zachował wymaganej staranności, na przykład:

• pozostawił wyposażenie w przypadkowym miejscu,
• nie zastosował dostępnych zabezpieczeń,
• wyniósł sprzęt poza teren zakładu bez zgody,
• nie zgłosił utraty wyposażenia,
• przekazał sprzęt innej osobie bez uzgodnienia z przełożonym.

Jeżeli jednak pracodawca nie zapewnił miejsca do przechowywania wyposażenia albo nie określił zasad jego zabezpieczenia, przypisanie pełnej odpowiedzialności pracownikowi może być trudniejsze.

Czym jest mienie powierzone pracownikowi?

Sprzęt BHP może zostać przekazany pracownikowi jako mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu albo rozliczenia się. Dla oceny odpowiedzialności ważne jest jednak, aby wyposażenie zostało wydane w sposób prawidłowy.

Pracownik powinien mieć możliwość sprawdzenia:

• rodzaju otrzymanego sprzętu,
• liczby wydanych elementów,
• stanu technicznego wyposażenia,
• rozmiaru i dopasowania,
• ewentualnych uszkodzeń występujących w chwili wydania.

W praktyce przekazanie wyposażenia warto potwierdzić w karcie przydziału, protokole wydania albo elektronicznej ewidencji. Dokument powinien wskazywać, jaki sprzęt został przekazany, kiedy to nastąpiło oraz jaki był jego stan.

Czy pracodawca może potrącić koszt sprzętu z wynagrodzenia?

Pracodawca nie powinien automatycznie potrącać ceny zgubionych okularów, rękawic, obuwia czy hełmu z wynagrodzenia pracownika.

W pierwszej kolejności należy ustalić:

• czy rzeczywiście powstała szkoda,
• jaka jest jej wysokość,
• czy pracownik ponosi winę,
• czy jego zachowanie doprowadziło do utraty lub zniszczenia sprzętu,
• czy wyposażenie zostało mu prawidłowo powierzone.

Przy ustalaniu wartości szkody należy również uwzględnić stan i stopień zużycia sprzętu. Obciążenie pracownika pełną ceną nowego produktu może być nieuzasadnione, jeżeli zgubiony przedmiot był już wcześniej intensywnie użytkowany.

Jak dokumentować wydawanie sprzętu BHP?

Dokładna ewidencja pomaga ograniczyć spory i usprawnia kontrolowanie stanu wyposażenia. Pracodawca powinien wiedzieć, jaki sprzęt otrzymał konkretny pracownik oraz kiedy należy go sprawdzić lub wymienić.

Dokumentacja może obejmować:

• nazwę i rodzaj produktu,
• model, rozmiar lub numer seryjny,
• datę wydania pracownikowi,
• stan sprzętu w chwili wydania,
• przewidywany okres użytkowania,
• datę zwrotu lub wymiany,
• przyczynę wycofania z użytkowania,
• podpis pracownika lub potwierdzenie elektroniczne.

W przypadku droższego wyposażenia warto także przechowywać instrukcje, protokoły kontroli oraz informacje o przeprowadzonych przeglądach.

Kto ostatecznie ponosi koszt wymiany?

Jeżeli sprzęt zużył się naturalnie, został uszkodzony podczas prawidłowego wykonywania pracy albo utracił właściwości ochronne bez winy pracownika, koszt wymiany ponosi pracodawca.

Pracownik może zostać obciążony odpowiedzialnością, gdy do szkody doszło wskutek jego zawinionego działania, zaniedbania albo niewłaściwego zabezpieczenia powierzonego wyposażenia. Każdy przypadek powinien być jednak oceniany indywidualnie.

Najważniejsze jest to, aby niezależnie od trwających ustaleń pracownik otrzymał sprawny sprzęt zastępczy. Uszkodzony lub brakujący środek ochrony indywidualnej nie może być powodem wykonywania pracy bez wymaganej ochrony.